Powstanie Listopadowe: Czy Zakroczym został stolicą Polski? Gwiazda Zakroczymska

W nocy z 29 na 30 listopada 1830 r. w Warszawie rozpoczęło się Powstanie Listopadowe. Przez 10 miesięcy ponad 140 tys. ludzi prowadziło walkę z Rosją – największą potęgą militarną Europy.

Wybuch Powstania Listopadowego poprzedziło utworzenie w 1828 roku tajnego sprzysiężenia w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie, na czele którego stanął Piotr Wysocki. Liczyło ono zaledwie ok. 200 członków, ale szybko rozpoczęło przygotowywania do wystąpienia zbrojnego. Spiskowcy zamierzali opanować stolicę i oddać władzę w ręce polityków cieszących się zaufaniem społecznym, dlatego nie stworzono programu społeczno-politycznego i nie przygotowano władz przyszłego powstania.

Wybuch powstania wyznaczono na 29 listopada na godz. 18. Początek nocy listopadowej tak opisywał ppor. Piotr Wysocki:

O godzinie szóstej dano znak jednoczesnego rozpoczęcia wszystkich działań wojennych przez zapalenie browaru na Solcu w bliskości koszar jazdy rosyjskiej. Wojska polskie ruszyły z koszar do wskazanych stanowisk. Ja pośpieszyłem do koszar podchorążych. W salonie podchorążych odbywała się wtenczas lekcja taktyki. Wbiegłszy do sali, zawołałem na dzielną młodzież: „Polacy! Wybiła godzina zemsty. Dziś umrzeć lub zwyciężyć potrzeba! Idźmy, a piersi wasze niech będą Termopilami dla wrogów!”. Na tę mowę i z dala grzmiący głos: „Do broni! Do broni!”, młodzież porwała karabiny, nabiła je i pędem błyskawicy skoczyła za dowódcą. Było nas stu sześćdziesięciu kilku!

Zakroczym stolicą Polski podczas Powstania Listopadowego?

Dziś wydaje się mało prawdopodobne, aby Zakroczym był w przeszłości stolicą Polski. Choć formalnie nigdy tego zaszczytnego miana nie pełnił, odegrał swoją rolę podczas Postania Listopadowego.

Sejm Królestwa Polskiego (Rząd Tymczasowy Powstania Listopadowego) został powołany 18 grudnia 1830 roku  w Warszawie. Obradował z małymi przerwami do 23 września 1831 roku.  Po upadku Warszawy we wrześniu 1831,  za sprawą generała Macieja Rybińskiego siedzibą rządu i sejmu został Zakroczym. Posłowie jako swoją siedzibę wybrali mury klasztoru Kapucynów. W refektarzu odbywały się od 11 do 20 września posiedzenia sejmu. W ten sposób Zakroczym pełnił rolę siedziby rządu, stąd pojawiające się wzmianki o stolicy. Ostatnia sesja sejmowa miała miejsce w Płocku 23 września 1831.

Zakroczymska Gwiazda Wytrwałości

Gdy nadzieje narodu wniwecz się rozprysły,
chmury nasz widnokrąg, przyćmiły grobowo
tyś Gwiazdo w Zakroczymiu, z łona matki Wisły
wybiegła na zaklęte Lelewela słowo.
Jasno twoje promienie rozbitkom zabłysły,
Stłumiły w piersiach skargę rozpaczy jałową,
Nowy prąd życia tchnęły w serca i umysły,
Drogę czynów i ofiar wskazały im nową.
Lat pięćdziesiąt minęło bez rosy, bez słońca.
A ty świecisz tułaczom, dobroczynna gwiazdo!
Uczysz jak w świętej służbie dotrwać nam do końca,
Wskazujesz we mgle przyszłości nowe orłów gniazdo
I pogoń oplecioną zwycięskim wawrzynem;
Dzwoń nam wielką pobudkę, dzwoń usque ad finem…

Autorka: Seweryna Duchińska

Gwiazda Wytrwałości została ustanowiona uchwałą Sejmu Królestwa Polskiego w dniu 18 września 1831 roku w Zakroczymiu na wniosek profesora Joachima Lelewela. Stanowić ona miała wyróżnienie „dla tych co za sprawę narodową do ostatniej kropli krwi walczyli i do końca wytrwali pod jej sztandarami, co wyraża uwidoczniona na odznaczeniu dewiza łacińska Usque ad finem”.

Odznaczenie to przyznawane miało być tym, którzy wykażą szczególne męstwo, nie tylko w walce niepodległościowej, ale także zachowując szeroko rozumianą polskość. Odznaczenie ma kształt pięcioramiennej gwiazdy, na której widnieje napis ZA WYTRWAŁOŚĆ W POWSTANIU NARODOWEM. Dokładny opis i szkic Gwiazdy Wytrwałości sporządził Joachim Lelewel. Odznaczenie to, miało być wykonane z żelaza patynowanego w technice efektu rdzy, której ramiona zakończone są kulkami. Na awersie, pośrodku widniej Biały Orzeł i Pogoń Litewska w owalnych tarczach, zwróconych ku sobie w ukłonie heraldycznym. Poniżej napis 29 NOVEMBUS (data wybuchu Powstania listopadowego 29 listopada 1830 roku). Na jej ramionach widnieje data obrad sejmu /1831/, wraz z napisem: / SEJM W / ZAKRO / CZY / MIU. Przy zakończeniu górnego ramienia gwiazdy, jest niewielkie uszko do mocowania wstążki. Wstęga odznaczenia miała mieć kolor karmazynowy z granatowymi brzegami. Gwiazdę Wytrwałości, nadawano także powstańcom styczniowym. Było to wielkie uhonorowanie dla takiego bohatera.

Kamil Janczarek
Źródło:
  • dzieje.pl
  • ojczyzna-suwalszczyzna.pl
  • zakroczym.pl

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *